Hayatı Yeniden Keşfedin: Şema Terapi ile Tanışın

Şema terapi nedir?

Şema terapi modeli Young ve arkadaşları tarafından (1990, 1999) Gestalt, bilişsel- davranışçı, nesne ilişkileri, yapısalcılık, bağlanma ve psikanalitik kuramlardaki unsurları bir araya getiren entegratif bir model olarak geliştirilmiştir. 

Şema modeli erken dönem yaşantılara, ebeveyn çocuk ilişkilerinde karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlar neticesinde gelişen erken dönem uyumsuz şemalara, şema modlarına ve bunlarla baş etme biçimlerine odaklanmaktadır. Terapide bilişsel, duygusal, yaşantısal teknikler aracılığıyla temel duygusal ihtiyaçların karşılanması için uyumlu yollar geliştirilmesi hedeflenmektedir (Young, Klosko ve Weishaar, 2003). 

Şema terapi modeline göre erken dönem yaşantılar ve ebeveyn çocuk ilişkileri, yetişkinlikteki kişiler arası ilişkiler ve davranışlarda etkin bir rol oynamaktadır.

Çocukların psikolojik olarak sağlıklı bir şekilde gelişmesi için karşılanması gereken bazı temel duygusal ihtiyaçlar vardır. Bu evrensel ihtiyaçlar güvenli bağlanma, özerklik ve kimlik algısı, ihtiyaçların ifade edilmesi, kendiliğinden olma ve oyun ve gerçekçi sınırlardır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında erken dönem uyumsuz şemalar ve uyumsuz baş etme biçimleri ortaya çıkabilmektedir (Young ve ark., 2003).

Şemalar nelerdir?

Erken dönem uyumsuz şemalar çocukluk ve ergenlik döneminde gelişen, duygular, düşünceler, anılar ve beden duyumlarından oluşan yaygın tema veya örüntüler olarak tanımlanmaktadır. Kendini baltalayan duygusal ve bilişsel örüntüler olan şemalar erken dönemde gelişmekte ve yaşam boyu tekrar etmektedir. Şemalar değişmez gerçekler olarak algılanmakta ve çocukluk sonrası dönemde uyum bozucu hale gelmektedir. Beş temel duygusal ihtiyaç alanın karşılanmasında yaşanan eksiklikler ve ya aşırı karşılanması sonucu aşağıda belirtilen şemalar ortaya çıkmaktadır:

1. Güvenlik, diğerleriyle güvenli bağlar kurma, istikrar, bakım, ait olma ihtiyaçlarının karşılanmaması ile ilişkili şemalar: terk edilme, güvensizlik, duygusal yoksunluk, kusurluluk, sosyal izolasyon.
2. Özerklik, bağımsızlık, başarılı bir şekilde kendini ortaya koyma ihtiyaçlarının karşılanmaması ile ilişkili şemalar: bağımlılık, dayanıksızlık, iç içe geçme ve başarısızlık.
3. Gerçekçi sınırlar, başkalarının hakkına saygı göstermek, ben ve diğerlerini ayırabilme ihtiyaçlarının karşılanmaması ile ilişkili şemalar: haklılık ve yetersiz özdenetim.
4. İhtiyaç, duygu ve düşüncelerin ifade edebilmeye yönelik ihtiyaçların karşılanmaması ile ilişkili şemalar: boyun eğicilik, onay arayıcılık ve kendini feda.
5. Kendiliğinden, spontane olma, hayattan keyif alma ihtiyaçlarının karşılanmaması ile ilişkili şemalar: karamsarlık, duyguları bastırma, yüksek standartlar/aşırı eleştiricilik ve cezalandırıcılık.

Şema terapi ne kadar sürer ve nasıl ilerler?

Şema terapinin amacı, kişinin problemli şemalarını fark etmesini ve bunları değiştirmeyi öğrenmesini sağlamaktır. Terapi sürecinde, danışan şemalarını tanır, hangi başa çıkma stratejilerini kullandığını keşfeder ve işlevsiz davranış kalıplarını değiştirmeyi öğrenir. Bu süreçte, terapist ile danışan arasındaki güvenli bağ, özellikle şemaların iyileştirilmesi ve sağlıklı başa çıkma yollarının geliştirilmesi açısından büyük önem taşır. 

Şema terapinin süresi kişiden kişiye ve bireyin sahip olduğu sorunların karmaşıklığına göre değişiklik gösterir. Genellikle uzun süreli bir terapi yaklaşımı olarak kabul edilir; çünkü şema terapi, kişinin çocukluk döneminden itibaren oluşan ve kökleşmiş olan inanç ve davranış kalıplarını hedef alır. Kişinin başvuru sebebi, çalışmak istediği konular, yaşadığı zorluklara göre bu süre değişkenlik gösterir. Derinlemesine ve uzun süreli bir çalışmayı içerir.

Şema terapide seans sıklığı nedir?

Genellikle haftada bir kez yapılan seanslarla başlanır, ve düzenli devam edilir. Bazı durumlarda terapist ve danışan uygun gördüğünde haftada iki görüşme planlanabilir.

Şema terapi kimler için uygundur?

Uzun süredir devam eden köklü ve tekrarlayan duygusal sorunlar yaşayan kişiler için uygun bir terapi yaklaşımıdır. Pek çok sorun alanı şema terapiyle ele alınabilir: 

Kişiler arası ilişkilerde yaşanan sorunlar: iş yerinde, evlilikte, arkadaşlık ilişkilerinde, ailede, romantik ilişkilerde yaşanan ve tekrarlayan yaşantılar, terk edilme kaygısı, kontrolcü olma eğilimi.

Depresif ve çökkün duygu durumu: farklı terapi yöntemleri veya medikal tedavilerle yardım alınmasına rağmen devam eden isteksizlik, yetersizlik, keyifsizlik, tükenmişlik süreçleri.

Kaygı/anksiyete: sağlığa, hasta olmaya yönelik, bir performans sergilenmesi gerektiğinde,  sınavlarda, sosyal ortamlarda ortaya çıkan kaygı, panik atak.

Yeme sorunları: duygusal yeme, tıkanırcasına yeme, sık sık kilo alıp verme, bedensel görünümle aşırı meşguliyet.

Duyguları regüle etmede zorluklar: öfke kontrolünde veya problem çözmede yaşanan zorluklar, ayrılık, kayıp, yas süreçleri.

Zorlayıcı geçmiş yaşantılar: çocukluk, ergenlik veya yetişkinlik döneminde yaşanan zorlayıcı yaşantılar; duygusal, fiziksel veya cinsel travmatik yaşantılar.

Bağımlılık sorunları: kumar-bahis-kripto bağımlılığı, problemli internet kullanımı, alkol madde kullanımıyla ilişkili sorunlar, dürtüsellik.

Yararlanılan Kaynaklar:

Young, J. E. (1990).Cognitive therapy for personality disorders. Sarasota, FL: Professional Resources Press. 

Young, J. E. (1999). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-focused approach (rev. ed.). Sarasota, FL: Professional Resources Press.  

Young, J. E., Klosko, J. S. & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press. 

Okuma Önerisi: Young, J. E., ve Klosko, J. S. (2016). Hayatı yeniden keşfedin (S. Kohen ve D. Güler, Çev.). İstanbul: Psikonet Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi:1993)

Bilgi almak ve randevu oluşturmak için iletişime geçebilirsiniz.